De zomers in Nederland worden steeds warmer. Temperaturen boven de 30 graden komen vaker voor en hittegolven duren langer. Veel hobby-imkers vragen zich daarom af: hoe help je honingbijen tijdens extreme warmte?

Kort antwoord: wat doe je als imker tijdens extreme warmte?

Tijdens een hittegolf hebben honingbijen vooral behoefte aan water, ventilatie en rust. Je kunt jouw bijenvolken helpen door:
• Altijd een schone waterbron dichtbij de kast beschikbaar te hebben.
• Te zorgen voor voldoende ventilatie in en rond de bijenkast.
• Indien mogelijk lichte schaduw te bieden tijdens de heetste uren van de dag.
• De kast niet onnodig te openen tijdens extreme warmte.
• Baardvorming is meestal geen probleem maar normaal gedrag.
Gezonde honingbijen kunnen veel zelf regelen. Met voldoende water en een goed geventileerde kast komen de meeste volken prima door warme periodes heen.

Waarom hebben honingbijen last van extreme warmte?

Net als mensen kunnen bijen last krijgen van hoge temperaturen. Vooral het broednest is gevoelig voor oververhitting. De temperatuur in het broednest moet rond de 30 – 35 graden Celsius blijven voor een gezonde ontwikkeling van larven en jonge bijen. Wordt het buiten erg warm, dan moeten duizenden werksters extra hard werken om de kast koel te houden. Dat kost energie en vraagt veel water.

Hoe houden honingbijen hun kast koel?

Honingbijen beschikken over een indrukwekkend natuurlijk airconditioningsysteem. Werksters verzamelen water van ochtenddauw en uit sloten en ander stilstaand water zij verspreiden kleine druppeltjes in de kast. Andere werksters ventileren dit met hun vleugels waardoor het water verdampt en verkoeling geeft. Daarnaast verlaten veel bijen tijdelijk de kast om meer ruimte te creëren voor luchtcirculatie. Deze samenwerking zorgt ervoor dat het broednest vaak verrassend stabiel van temperatuur blijft, zelfs tijdens warme zomerdagen.

Waarom hangen bijen buiten de kast tijdens warm weer?

Zie je op een hete dag een grote groep bijen voor de vliegopening hangen? Dan is er meestal geen reden tot paniek. Dit gedrag wordt baardvorming genoemd. Door buiten de kast te gaan hangen maken werksters ruimte vrij in de kast. Hierdoor kan lucht beter circuleren en wordt het eenvoudiger om het broednest koel te houden.
Veel beginnende imkers denken dat het volk wil zwermen, maar tijdens een hittegolf is baardvorming meestal een slimme reactie op een te hoge temperatuur in de bijenkast.

Zorg voor voldoende water voor je bijen

Water is tijdens extreme warmte een van de belangrijkste hulpmiddelen voor een bijenvolk. Bijen gebruiken water om de temperatuur in de kast te reguleren. Zonder voldoende water moeten ze verder vliegen om een geschikte bron te vinden.

Zo maak je een veilige drinkplaats

• Gebruik een waterdichte schaal, emmer of bak.
• Plaats bijv. stenen, kurken, gras of stukjes hout in het water.
• Zorg dat bijen veilig kunnen landen.
• Vul de waterbron regelmatig bij.

Een vaste drinkplaats voorkomt bovendien dat bijen massaal water gaan zoeken bij zwembaden, vijvers of regentonnen in de buurt.

Moeten bijenkasten in de schaduw staan?

Een veelgestelde vraag onder imkers is of een bijenkast tijdens een hittegolf in de schaduw moet staan. Volledige schaduw is meestal niet noodzakelijk. Wel kan lichte schaduw tijdens de warmste uren van de dag helpen om oververhitting te voorkomen. Wij werken voornamelijk met vaste standplaatsen en kiezen alleen plaatsen waar een deel van de dag zon is en altijd enkele uren schaduw. Je kunt zelf in de zomer ook een schaduwdoek plaatsen.

Hoe zorg je voor voldoende ventilatie in de bijenkast?

Ventilatie speelt een belangrijke rol bij de temperatuurregeling van een bijenvolk.
Controleer daarom regelmatig:
• Of de vliegopening vrij is.
• Of gras en begroeiing de luchtstroom niet blokkeren.
• Of de bodem voldoende ventilatiemogelijkheden biedt.
Veel imkers gebruiken een gaasbodem die tijdens warme periodes extra luchtcirculatie mogelijk maakt.

Kun je in de bijenkast werken tijdens een hittegolf?

Liever niet. Tijdens zeer warme dagen is het verstandig om inspecties tot een minimum te beperken. Elke keer dat een kast wordt geopend:

• Verlies je gekoelde lucht uit de kast.
• Verstoor je de temperatuurregeling.
• Moeten de bijen extra energie gebruiken om opnieuw te koelen.
• Hitte geeft stress, iedere ingreep van jou ook zo verdubbel je de stres voor de bijen.

Moet je toch werkzaamheden uitvoeren? Kies dan voor de vroege ochtend of de late avond. Nog beter: houd de weersvoorspelling goed in de gaten. Een hittegolf wordt altijd enkele dagen van te voren aangekondigd: haal je controlerondes naar voren zodat je het volk 1 a 2 weken niet hoeft te storen.

Honing oogsten tijdens warm weer

Ook bij het slingeren van honing is voorzichtigheid geboden.
Honingramen worden zachter bij hoge temperaturen en de was kan kwetsbaarder zijn. Oogsten in de vroege ochtend of op een koelere dag geeft vaak de beste resultaten.

Meer tips voor imkeren tijdens warme perioden

• Vooral donker geschilderde kasten kunnen in de volle zon flink opwarmen
• Je kunt een gaasdeksel maken om zo de volken wat meer ventilatie mogelijkheid te bieden. Plaats dit enkele uren met een licht afdekkende doek op de kast. Dit kan op vereenvoudigde manier door alleen het voergat van een dekplank met gaas te bedekken.
• Denk vooruit: wordt er een warme periode voorspeld? Misschien wil je kasten nog naar een koelere plek met schaduw verhuizen of in een lichtere kleur kast omhangen.
• Isolatie onder het deksel: weghalen of laten zitten? De meningen verschillen. Wij laten de isolatie in de deksel zitten en hebben in ruim 50 jaar nog nooit last gehad van oververhitting. Evenzo voor simplex kasten: is die extra laag juiste een zegen of niet bij extreme warmte?
• Koelen met water: sommige imkers koelen hun kasten door in de avond een emmer water over de kast te gieten.